Geschiedenis & Feiten

Noordwijk heeft een rijke geschiedenis die zich kenmerkt door openheid naar de buitenwereld en een uitgebreide uitwisseling van mensen, cultuur, geloof, opvattingen en goederen.

Een bedevaartsoord

St. Jeroenskerk in MoordwijkDe historie van Noordwijk gaat terug tot ongeveer 2000 jaar voor Christus. Uit die tijd stammen de eerste sporen van bewoning. De marteling van priester Jeroen in 857, is de eerste gebeurtenis die echt op papier staat beschreven. Hij zou de eerste pastoor van Noordwijk genoemd kunnen worden. Priester Jeroen was van oorsprong een Schotse Benedictijner monnik. Hij kwam in 847 naar Noordwijk, waar hij missiewerk verrichtte en een kapel bouwde. In 856 kwam er abrupt een einde aan zijn leven toen hij werd onthoofd door plunderende Noormannen. Maar zijn naam leefde voort. Meer dan een eeuw later, in 980, bouwde men een Romaanse kapel ter ere van Jeroen. Deze kapel werd een waar bedevaartsoord. In 1303 bouwde men op de plek van deze kapel een grote stenen kerk: de middeleeuwse, gotische Grote of St. Jeroenskerk. De schedel van St. Jeroen diende als belangrijkste relikwie. Al snel groeide Noordwijk uit tot een bekend bedevaartsoord. In 1429 riep de bisschop van Utrecht, Noordwijk zelfs officieel uit tot bedevaartplaats.

De St. Jeroenskerk ontwikkelde zich in de ze tijd meer en meer tot een pelgrimskerk. Dit leverde Noordwijk aanzienlijke inkomsten op. De Tachtigjarige oorlog betekende het einde hiervan. Alleen door een flinke som geld aan het leger van Willem van Oranje te betalen bleef de kerk gespaard tijdens de beeldenstorm van 1566. Alle katholieke elementen werden echter uit de kerk verwijderd. Ook het belangrijkste relikwie: de schedel van St. Jeroen. Zijn hoofd zou volgens de overlevering nog ergens in de kerk begraven liggen, maar niemand weet waar. Eind 1800 werd er een nieuwe rooms katholieke kerk gebouwd ter ere van St. Jeroen. De katholieke kerk heeft nog altijd een altaar waarin zich een aantal beenderen van Sint Jeroen bevinden.

Vissers

De eerste bewoners van Noordwijk waren waarschijnlijk vissers. In 1444 werd de eerste 'vierboet' (verhoogde vuurplaats, ter plaatse van het huidige Huis ter Duin) gebouwd, zodat de vissers 's nachts hun strand konden terugvinden. Noordwijk beschikte in 1474 over een uitgebreide vloot van 38 grotere en kleinere schepen waarmee ze vanaf het strand uitvoeren. Ze vingen haring, kabeljauw, schelvis, wijting en schol. In Noordwijk Binnen ontstonden zogenaamde 'Lijnbanen'. Deze leverden touw voor de visserij en koopvaardijschepen, zodat ook hier werd geprofiteerd van de visserij als inkomstenbron.

De Franse bezetting (1795-1813) deed de visserij geen goed. Napoleon legde de vissersboten strenge beperkingen op, uit angst voor handel met de vijandige Engelsen. Het was het begin van het einde. De nieuwe regering legde vervolgens van 1818 tot 1854 nieuwe beperkingen op aan de haringvisserij in Noordwijk en Katwijk om andere vissersplaatsen ook een kans te geven. De Noordwijkse visserij is daarna door gebrek aan zeelui en reders verder ingestort. In 1868 telde de vloot nog maar 16 bomschuiten voor de haringvangst en 2 kleine bootjes voor platvis; in 1913 voer de laatste bomschuit uit.

Stadsrechten

Noordwijk was in de Middeleeuwen een zogenaamd ambacht, bestuurd door een college van schout en schepenen. De Graaf van Holland benoemde zelf de schout, een functie die het best vergeleken kan worden met die van de huidige burgemeester. In 1398 werden aan Noordwijk stadsrechten verleend. Het verzoek om deze rechten kwam van de dorpers, de edelen wisten hier niets van. Zij wilden de stadsrechten ook niet, omdat zij hierdoor een deel van hun zeggenschap zouden kwijtraken. Voor het behouden van stadsrechten moest er een muur om de stad komen. Deze muur om Noordwijk kwam echter niet tot stand. Zodoende werden de rechten door Graaf Albrecht van Beijeren weer teruggenomen en bleef Noordwijk onder het Bourgondische en Oostenrijkse Huis een ambachtsheerlijkheid.

De naam Noordwijk

Noordwijk werd gedurende haar geschiedenis op talloze verschillende manieren geschreven: Northgo, Nordwige, Nortic, Nortdijc, Northge en Northeke.

'Zeeër' of 'binder'

Het oude noordwijkIn Noordwijk bestonden altijd al verschillen tussen Noordwijk aan Zee en Noordwijk Binnen. In het verleden werden deze veroorzaakt door godsdienst en beroep, en ze werden door de geografische scheiding gemakkelijk in stand gehouden. De bewoners van Noordwijk aan Zee zijn van oorsprong vissers met een protestants-christelijke achtergrond. In Noordwijk-Binnen vond men vooral werk in de bloembollenteelt en was men hoofdzakelijk rooms-katholiek. Tijdens de 80-jarige Oorlog (1568-1648) kwamen er nogal wat geuzen (= protestantse opstandelingen) uit het protestantse Noordwijk aan Zee. Deze plaats had dan ook nogal te lijden onder de Spanjaarden, terwijl het katholieke Noordwijk Binnen gespaard bleef. Deze tegenstelling bleef ook later bestaan en niet alleen in religieus opzicht; terwijl de Zeeërs vooral met visserij in hun levensonderhoud voorzagen, hielden de Binders zich bezig met kruiden- en later bloembollenteelt. Tot het begin van de 20e eeuw had Noordwijk een kleine vloot van bomschuiten tot haar beschikking, die vanaf het strand vertrok. In de 19e en 20e eeuw ontwikkelde Noordwijk zich tot een badplaats. Zelfs vandaag de dag leeft vooral bij de oudere bevolking nog sterk het besef een 'Zeeër' of een 'Binder' te zijn.

Kruidencentrum

In de middeleeuwen lag in Noordwijk Binnen het St. Barbaraconvent: een zusterklooster. In dit klooster begon de kruidenteelt. Noordwijk was in de 18e en 19e eeuw het belangrijkste kruidencentrum van Nederland. Het was voor de Noordwijkers dan ook een belangrijk bestaansmiddel. De kruiden werden met name in Amsterdam verhandeld en uiteindelijk gebruikt voor medicinale toepassingen. Tegen het einde van de 19e eeuw verdween hier de kruidenteelt door de opkomst van chemisch bereide geneesmiddelen.

Bloembollententoonstellingen

Als opvolger van de kruidenteelt diende de bloembollenteelt zich aan. Het aantal bollenkwekers en bollenvelden groeide vanaf 1880 tot 250 kwekers met samen ongeveer 252 hectare bollenvelden aan het einde van de 19e eeuw. Op de bollenvelden waren onder andere tulpen, narcissen en gladiolen te zien. Noordwijk werd bekend om zijn spraakmakende bloembollententoonstellingen. In 1932 werd op het landgoed Offem een Florapark ingericht. Daarnaast waren ook op buitenlandse bloembollententoonstellingen Noordwijkse inzendingen te bewonderen. Tegenwoordig bedraagt het Noordwijkse bollenareaal 311 hectare. De meeste bollenvelden liggen direct achter de duinen, vanwege de zandgronden die uitermate geschikt zijn voor de teelt. De bollenvelden zijn beschermd landschap en bieden ieder voorjaar een kleurenzee van bloeiende bloemen. In het voorjaar trekken de met bloemen versierde praalwagens veel publiek.

Bloemenbadplaats van Europa

Pas in 1866 begon de geschiedenis van Noordwijk als badplaats. Het was de tijd van badkoetsjes en 'badmannen'. In die tijd was strandbezoek alleen bedoeld voor de rijkere elite. Strandrecreatie was een chique aangelegenheid. Het zeewater zou een reinigende werking hebben. Niet lang daarna werd gestart met de bouw van Grand Hotel Huis ter Duin. In de loop der tijd was het strand niet meer het exclusieve recht van de rijkere. De komst van de stoomtram maakte het voor vele strandrecreanten mogelijk naar Noordwijk te gaan. De unieke combinatie van strand en kleurrijke bloembollenvelden zorgde ervoor dat Noordwijk uitgroeide tot de 'Bloemenbadplaats van Europa'.

Feiten en Cijfers

De sfeervol verlichtte vuurtoren van NoordwijkNoordwijk aan Zee oefent een grote aantrekkingskracht uit op Nederlandse en buitenlandse toeristen, dankzij een 13 km lang zandstrand, boulevards van allure en robuuste duinen, begrensd door veel bos. Aan haar ligging middenin de Bollenstreek, dankt Noordwijk de naam 'Bloemenbadplaats van Europa'. Noordwijk is de enige gemeente in Zuid-Holland waar meer dan de helft van de totale oppervlakte land bestaat uit natuur: duinen, bossen, parken en plantsoenen. Bovendien heeft Noordwijk ook dit jaar de Blauwe Vlag ontvangen: de internationale onderscheiding die jaarlijks wordt toegekend aan stranden en havens die veilig en schoon zijn.

Feiten over Noordwijk

Elk seizoen aantrekkelijk

Elk seizoen aantrekkelijk!Noordwijk biedt het hele jaar door kwalitatieve evenementen zoals het schilderfestival en het bloemencorso. In het voorjaar zijn het de bloeiende bollenvelden in de Bollenstreek en de vermaarde Keukenhof die de aandacht trekken. In de zomer het strandleven van Noordwijk en rondvaarten over o.a. de Kagerplassen.

Herfst en winter zijn de jaargetijden om lekker uit te waaien op het strand en te genieten van de kerstsfeer als Noordwijk verandert in het 'Kerstdorp aan Zee'. Noordwijk is altijd sfeervol, met gezellige strandpaviljoens en de historische dorpskern van Noordwijk Binnen. Het is modern, met een uitgebreid aanbod aan winkels en een chique winkelpromenade, cultureel, met o.a. het theater in De Muze en haar gevarieerde programma en sportief, met mogelijkheden voor o.a. fietsen, golfen, wandelen, paardrijden enz.

Veelzijdigheid troef

Een prachtig overzicht van NoordwijkNoordwijk heeft veel te bieden, maar de directe omgeving ook. Zuidelijk van Noordwijk liggen de vissersplaats Katwijk en de cultuurstad Leiden met vele prachtige musea.

Noordwijk is centraal gelegen en daardoor een prima uitvalsbasis om de omgeving te verkennen. Op minder dan een half uur rijden liggen de steden Amsterdam, Rotterdam, Haarlem en Den Haag met tal van attracties.

Noordwijk heeft een ruime keuze aan horecagelegenheden: van toprestaurants en eetcafés tot gezellige kroegen, strandtenten en discotheken. De recreatiemogelijkheden in Noordwijk zijn zeer gevarieerd. In de zee kan men heerlijk zwemmen en varen, op het strand kan men zonnen, wandelen en paardrijden. De duinen, bloembollenvelden en bossen lenen zich goed voor een wandel- of fietstocht. Verder kan men in Noordwijk tennissen, (midget)-golfen, bowlen of een wandeling maken door het historische centrum van Noordwijk Binnen.

Noordwijk Binnen kenmerkt zich door statige herenhuizen, gebouwd in de Gouden Eeuw door de Hollandse kooplieden, de uit de vijftiende eeuw daterende Grote of St. Jeroenskerk en de eeuwenoude lindebomen, waarvan de oudste al rond 1740 geplant zijn. In 1992 is de oude dorpskern aangewezen als beschermd gezicht op grond van de Monumentenwet 1988.

Congresplaats nummer 2 van Nederland

Noordwijk is niet alleen aantrekkelijk voor recreatieve toeristen. Door de centrale ligging en de grote verscheidenheid aan hotels en uitmuntende congresfaciliteiten, ontvangt Noordwijk het hele jaar door vele congresgangers.

Bekende Noordwijkers

Janus Dousa (Jan van der Does) (1545-1604)Humanist, politicus en dichter.

Heer van Noordwijk, bevelhebber tijdens het beleg van Leiden, bestuurder en bibliothecaris van de Universiteit Leiden. Dousa ligt begraven op zijn heerlijkheid in Noordwijk. In de Grote of St. Jeroenskerk aldaar bevindt zich een Dousa-monument uit 1792 met zijn portret.

Elie Luzac (1721-1796) Rechtsgeleerde, publicist en boekverkoper.

Elie Luzac werd geboren in Noordwijk en ging in de leer bij zijn oom. Later studeerde hij rechten in Leiden, waarna hij boekdrukker en boekverkoper werd. Dit bleef hij tot aan zijn dood in Leiden.

Daniël Noteboom (1910-1932) Eén van de grootste schaaktalenten die Nederland gekend heeft.

Noteboom speelde o.a. voor Nederland tijdens de schaakolympiade in 1930 in Hamburg en in 1931 in Praag. Hij ligt begraven in Noordwijk (op de algemene begraafplaats), waar ook een gelijknamige schaakclub bestaat. Op zijn graf staat een schaakbord en een aantal schaakstukken.

Jacques Urlus (1867-1935) Operazanger.

Jacques UrlusDe tenor Jacques Urlus behoorde tot de belangrijkste ambassadeurs van de Nederlandse toonkunst in het begin van de 20e eeuw. Tijdens zijn lange carrière zong hij voornamelijk het grote operarepertoire van Wagner en Strauss. Wereldberoemd werd hij om zijn onovertroffen vertolking van de tenorpartij in Das Lied von der Erde, dat hij vaak zong onder leiding van Mengelberg. Men beschouwde hem lange tijd als de enige die deze partij kon zingen. In 1931 nam hij met de rol van Tristan afscheid van het Nederlandse publiek.

J.J. Salverda de Grave (1863-1946) Taalkundige, literatuurhistoricus en hoogleraar Italiaans

Henriette Roland Holst (1869-1952) Dichteres en socialiste.

Henriette Roland HolstBeroemd socialistisch dichteres en schrijfster op politiek, historisch, filosofisch en literair-kritisch terrein. Wat opvalt bij Henriette Roland Holst is haar grote gedrevenheid en werklust. Ze laat een enorm en gevarieerd oeuvre na. Ze was actief socialist. Ze streed tegen het opkomende fascisme en schreef voor het Verzet gedurende de Tweede Wereldoorlog. Ze gaf tijdens haar leven het grootste deel van haar vermogen weg aan de Arbeiders Gemeenschap der Woodbrookers.

Maria Montessori (1870-1952) Oprichter van de Montessori scholen.

Maria MontessoriIn 1934 verlaat Maria Montessori Italië, omdat Mussolini wil ingrijpen in haar onderwijssysteem; met name zijn besluit om schooluniformen in te voeren kan Maria Montessori niet accepteren. Van de ene op de andere dag houdt het montessori-onderwijs in Italië op te bestaan. Maria Montessori verhuist naar Barcelona, waar zij in 1936 door het uitbreken van de Spaanse burgeroorlog wordt verdreven. Nog in 1936 vestigt zij zich in Nederland, waar inmiddels het hoofdkwartier van de Montessoribeweging is gevestigd. In 1950 wordt Maria Montessori benoemd tot ridder in de Orde van Oranje Nassau en ontvangt zij een eredoctoraat van de Universiteit van Amsterdam.

Alfred Henry (Freddy) Heineken (1923-2002)Oprichter Heineken

Onder zijn leiding groeide Heineken uit tot een groot wereldmerk. Heineken was opgericht door zijn grootvader Gerard Adriaan Heineken. Alfred Henry kwam in dienst van Heineken in 1941. Op dat moment was het bedrijf niet meer in bezit van de familie. Hij kocht het echter weer terug. In 1989 trad hij af als algemeen directeur.